Bir Tabak Maya
Hikâyeyi oku: okuriko.com/tr/hikaye-oku/bir-tabak-maya/
Hikâyeyi okuduktan sonra soruları cevapla. Sorular, hangi seçimi yaparsan yap herkesin okuduğu başlangıç bölümünden.
1. Okuduğunu Anlama (5N1K)
-
1. Kim? Kâsedeki hamurdan kim çıkar ve Ada ona hangi adı verir?
-
2. Ne? Ada tarif defterinden hangi tarifi yapmaya karar verir?
-
3. Nerede? Püf mutfağın dört bir yanına dizdiği çorapları nereden çıkarır?
-
4. Ne zaman? Ada kurabiyeleri ne zamana kadar fırına vermek ister?
-
5. Neden? Ada kâseye neden bol karbonat döker?
-
6. Nasıl? Ada korkup geri çekilince hamur çocuk nasıl karşılık verir?
2. Kelime Eşleştirme
Her kelimeyi anlamıyla eşleştir. Anlamın harfini kelimenin yanındaki kutuya yaz.
- 1. tutam
- 2. tepeleme
- 3. karbonat
- 4. kiler
- 5. mayışmak
- 6. bohça
- a) Evde un, bakliyat gibi yiyeceklerin saklandığı serin oda ya da bölme.
- b) İçine bir şey sarılıp uçları toplanmış kumaş; Ada da Püf'ü sabahlığına sarıp bohça yapar.
- c) Parmak uçlarıyla tutulabilecek kadar az miktar; tarifteki 'bir tutam karbonat' çok az karbonat demektir.
- d) Kaşık ya da ölçek için kullanılır: ağzı düzlenmeden, üstü tepe gibi yükselecek kadar doldurulmuş.
- e) Hamurun kabarmasına yardım eden, yemeklerde çok az kullanılan beyaz toz.
- f) Sıcaktan ya da yorgunluktan gevşeyip uyuşmak, uykusu gelmek.
3. Düşün ve Yaz
-
• Poyraz mutfağa geldiğinde Ada olarak Püf'ü kardeşine tanıtmayı mı, yoksa onu daha derine saklamayı mı seçtin? Neden o yolu tercih ettin?
-
• Ada başta Püf'ü kimseye söylememeye karar veriyor. Bir sırrı saklamak sana hiç zor geldi mi? Sence hangi sırları bir büyüğüne mutlaka anlatmak gerekir?
-
• Ada her şeyi tek başına yapabileceğini düşünüyor. Sen bir işi tek başına yapmayı mı, yoksa biriyle birlikte yapmayı mı seversin? Ne zaman yardım istersin?
-
• Hiç bir tarifi, oyun kuralını ya da ödev yönergesini aceleyle tahmin edip şaşırtıcı bir sonuçla karşılaştın mı? Ne oldu?
Etkinlik
Bir yetişkinle iki küçük şişenin her birine bir paket kuru maya ve bir kaşık şeker koyun; birine ılık (sıcak değil), öbürüne soğuk su ekleyip ağızlarına birer balon geçirin. Yarım saat boyunca hangi balonun daha çok şiştiğini gözleyip Püf'ün fırının yanında neden kabardığını konuşun.
Bu hikâyede çocuklar, tarifteki ölçüyü tahminle geçen Ada'nın kâsesinden çıkan canlı bir hamur çocukla, Püf'le tanışıyor. Okuyucunun seçimleri, sıcakta kabaran Püf'ü saklamaya çalışan Ada'nın sırrını küçük kardeşi ve babaannesiyle paylaşıp paylaşmayacağını belirliyor. Hikâye, ölçüyü dikkatle okumayı, bir canlıya nazik davranmayı ve dürüstlüğü konuşmaya zemin hazırlıyor.
Kazanımlar
- Tarifteki ölçüleri tahmin etmek yerine dikkatle okumanın neden önemli olduğunu fark eder.
- Sıcağın hamuru kabarttığını, serinliğin ise kabarmayı yavaşlattığını öğrenir.
- Bir sırrı saklamakla doğruyu söylemek arasında seçim yapmanın nasıl bir şey olduğunu düşünür.
- Bir canlının oyuncak olmadığını, onun da korkabileceğini ve canının yanabileceğini fark eder.
Ders alanları: Fen Bilimleri, Hayat Bilgisi, Matematik. Değerler: Dürüstlük, Empati, İş birliği.
Cevap Anahtarı
- 1. Yumruk büyüklüğünde, iki nokta gözlü bir hamur çocuk çıkar; Ada ona Püf adını verir.
- 2. Tereyağlı un kurabiyesi yapmaya karar verir.
- 3. Mutfağın köşesindeki sepetten çıkarır.
- 4. Babaannesi gelmeden önce fırına vermek ister.
- 5. Tarifte bir tutam mı bir bardak mı yazdığından emin olamaz ve kurabiyeler güzel kabarsın diye bol döker.
- 6. Ona el sallar ve kocaman gülümser.
Kelime eşleştirme: 1-c, 2-d, 3-e, 4-a, 5-f, 6-b
Bilgi Köşesi
- Maya canlı mıdır?
- Evet. Ekmek mayası tek hücreli, canlı bir mantardır. Hamurdaki şekeri parçalayıp karbondioksit gazı çıkarır; hamurun içinde tutulan bu gaz hamuru kabartır. (Kaynak: Iowa State Üniversitesi)
- Hamur neden sıcakta daha çabuk kabarır?
- Maya ılık ortamda daha hızlı çalışır, serinde ise yavaşlar; bu yüzden soğuk hamur daha yavaş kabarır. Evde ekmek yapanlar kabarmayı yavaşlatmak istediklerinde hamuru yaklaşık 4 °C'deki buzdolabında bekletir. (Kaynak: Vikipedi (İngilizce))
- Karbonat hamuru nasıl kabartır?
- Karbonat (sodyum bikarbonat) maya gibi canlı değildir. Sirke ya da limon suyu gibi asitli bir malzemeyle karşılaşınca ya da 80 °C'nin üstünde ısınınca karbondioksit gazı çıkarır; hamur bu gazla kabarır. (Kaynak: Vikipedi (İngilizce))
- Tarife fazla karbonat konursa ne olur?
- Hamurdaki asitle tepkimeye giremeyen karbonat fırının ısısıyla sodyum karbonata dönüşür. Bu da hamur işine acı, sabunumsu bir tat ve sarımtırak bir renk verir. (Kaynak: Vikipedi (İngilizce))
Sınıfta kullanım: hikâyeyi akıllı tahtada birlikte okuyun, seçim anlarında öğrencilerin oylamasıyla ilerleyin; farklı sonları görmek için ikinci okumada başka seçimler yapın.