Setin Altındaki Gümüş
Hikâyeyi oku: okuriko.com/tr/hikaye-oku/setin-altindaki-gumus/
Hikâyeyi okuduktan sonra soruları cevapla. Sorular, hangi seçimi yaparsan yap herkesin okuduğu başlangıç bölümünden.
1. Okuduğunu Anlama (5N1K)
-
1. Kim? Taştan seti kim yapmıştır?
-
2. Ne? Elif köprünün korkuluğuna eğilince derede ne görür?
-
3. Nerede? Elif ile Gül balıkları izlemek için nerede bekler?
-
4. Ne zaman? Bekçi Kenan ne zaman döneceğini söyler?
-
5. Neden? Elif'e göre balıklar neden setin çoğu yerinden geçemez?
-
6. Nasıl? Bir balık sonunda seti nasıl aşar?
2. Kelime Eşleştirme
Her kelimeyi anlamıyla eşleştir. Anlamın harfini kelimenin yanındaki kutuya yaz.
- 1. set
- 2. karabatak
- 3. oluk
- 4. çakıllık
- 5. ark
- 6. balya
- a) Suyun içinden akıp gitmesi için yapılan, üstü açık, uzun ve dar yol.
- b) Suyun önünü kesmek için taş, toprak ya da betondan yapılan alçak duvar; hikâyede çocuklar dereye taştan bir set yapmıştır.
- c) Saman ya da otun sıkıştırılıp bağlanmasıyla yapılan büyük, köşeli yığın.
- d) Tarlaya ya da değirmene su götürmek için toprağa açılan küçük kanal.
- e) Suya dalarak balık avlayan, uzun boyunlu, koyu renkli bir su kuşu.
- f) Dere kıyısında küçük, yuvarlak taşların, yani çakılların biriktiği yer.
3. Düşün ve Yaz
-
• İlk seçimde Elif'e Mert'in setinde bir kapı mı açtırdın, yoksa sete hiç dokunmadan kıyıdan yan bir oluk mu kazdırdın? Neden o yolu seçtin?
-
• Mert, setini kendi elleriyle yaptığı için ona kimsenin dokunmasını istemiyor. Senin emek verip yaptığın bir şeyi başkası değiştirmek isteseydi ne hissederdin? Sana nasıl sorsa razı olurdun?
-
• Elif, balıkların neden geçemediğini anlamak için önce oturup suyu uzun uzun izliyor. Sen bir şeyin neden olmadığını anlamak istediğinde ne yaparsın?
-
• Çocukların yüzdüğü gölet de balıkların göçü de önemli. İnsanların ihtiyaçlarıyla hayvanların ihtiyaçları çatıştığında herkesi gözeten bir çözüm bulmak için neler yapılabilir?
Etkinlik
Derin bir tepsinin ortasına küçük taşlardan alçak bir set dizin ve bir bardakla yavaşça su dökerek suyun setin üstünden nasıl aktığını izleyin; sonra bir taşı yana yatırıp suyun bir yerden daha bol akmasını sağlayın. Suya bir yaprak ya da mantar tıpa bırakıp akıntının en güçlü olduğu yeri bulun ve gördüklerinizi çizin.
Bu hikâyede çocuklar, Van Gölü'nden dereye çıkan inci kefallerinin diz boyundaki bir taş seti neden aşamadığını Elif'le birlikte araştırıyor. Suyu sabırla izliyor, küçük farkları yakalıyor, bir fikir tutmayınca nedenini soruyorlar; bunu yaparken seti kendi elleriyle yapan Mert'in duygularını da hesaba katıyorlar. Seçimler, Elif'in hangi yolu deneyeceğini belirliyor.
Kazanımlar
- İnci kefalinin yumurtlamak için her yıl Van Gölü'nden göle dökülen derelere göç ettiğini öğrenir.
- Sabırla gözlem yapmayı, suyun bir yerde ince bir yerde kalın akması gibi küçük farklara dikkat ederek bir sorunun nedenini aramayı ve tutmayan bir fikri değiştirip yeniden denemeyi öğrenir.
- İnsan eliyle yapılmış alçak bir engelin bile göç eden balıkların yolunu kesebileceğini fark eder.
- Başkasının emeğine saygı göstererek ve kaygısını dinleyerek ortak bir çözüm aramanın önemini düşünür.
Ders alanları: Fen Bilimleri, Çevre eğitimi, Sosyal Bilgiler. Değerler: Merak, İş birliği, Doğa sevgisi.
Cevap Anahtarı
- 1. Gül'ün ağabeyi Mert yapmıştır.
- 2. Hepsi aynı yöne yüzen, sırtları güneşte parlayan binlerce inci kefali görür.
- 3. Setin kıyı ucunda, dizlerine gelmeyen sığ suyun içinde beklerler.
- 4. Üç gün sonra döneceğini, balıklar hâlâ geçemiyorsa seti sökeceğini söyler.
- 5. Su oralarda çok ince akar, balıklar tutunamaz.
- 6. Yana yatmış yosunlu taşın yanından, suyun kalın bir dil gibi döküldüğü yerden sıçrayarak aşar.
Kelime eşleştirme: 1-b, 2-e, 3-a, 4-f, 5-d, 6-c
Bilgi Köşesi
- İnci kefali nerede yaşar?
- İnci kefali dünyada yalnızca Van Gölü havzasında yaşayan, yani endemik bir balıktır. Suları yüksek derecede tuzlu ve sodalı olan Van Gölü'nde yaşamaya uyum sağlamıştır. (Kaynak: Van İl Tarım ve Orman Müdürlüğü)
- İnci kefali neden derelere göç eder?
- Van Gölü'nün tuzlu ve sodalı suyunda yumurta bırakamadığı için nisan başından temmuz sonuna kadar büyük sürüler hâlinde göle dökülen akarsulara göç eder. Akarsu suyu 13 °C dolayına ısınınca derelere girer, yumurtalarını akıntının yavaşladığı çakıllı ve kumlu yerlere bırakıp göle döner. Yumurtadan çıkan yavrular da 1-2 hafta içinde göle dönmeye başlar. (Kaynak: Van İl Tarım ve Orman Müdürlüğü)
- İnci kefali göç ederken avlanabilir mi?
- Hayır. Üreme dönemindeki balıkları korumak için her yıl 15 Nisan ile 15 Temmuz arasında inci kefalinin avlanması, bulundurulması, satılması ve taşınması yasaktır. Yasağa uymayanlara idari para cezası verilir. (Kaynak: Van İl Tarım ve Orman Müdürlüğü)
Sınıfta kullanım: hikâyeyi akıllı tahtada birlikte okuyun, seçim anlarında öğrencilerin oylamasıyla ilerleyin; farklı sonları görmek için ikinci okumada başka seçimler yapın.