Sihirli Statik Elektrik
Hikâyeyi oku: okuriko.com/tr/hikaye-oku/sihirli-statik-elektrik/
Hikâyeyi okuduktan sonra soruları cevapla. Sorular, hangi seçimi yaparsan yap herkesin okuduğu başlangıç bölümünden.
1. Okuduğunu Anlama (5N1K)
-
1. Kim? Kaptan Kıvılcım kimdir?
-
2. Ne? Alp gücünü test etmek için ne yapar?
-
3. Nerede? Alp balonu nereye yapıştırır?
-
4. Ne zaman? Alp ilk çıtırtıyı ne zaman duyar?
-
5. Neden? Alp neden gücünü herkese göstermek ister?
-
6. Nasıl? Balonu sürttükten sonra Alp'in saçları nasıl görünür?
2. Kelime Eşleştirme
Her kelimeyi anlamıyla eşleştir. Anlamın harfini kelimenin yanındaki kutuya yaz.
- 1. polar
- 2. çıtırtı
- 3. kıvılcım
- 4. sürtünme
- 5. karıncalanmak
- 6. tereddüt
- a) Bir şeyi yapıp yapmamak konusunda kısa bir süre kararsız kalma.
- b) Yumuşak, tüylü ve sıcak tutan bir kumaş; Alp'in mavi kazağı bundan yapılmıştır.
- c) Kuru bir şey kırılırken ya da küçük bir kıvılcım çakarken çıkan kısa, ince ses.
- d) Bir anda parlayıp sönen çok küçük ışık ya da ateş parçası.
- e) İki şeyin birbirine değerek kayması; Alp'in ayaklarını halıya sürtmesi gibi.
- f) Vücudun bir yerinde, üstünde karıncalar yürüyormuş gibi hafif bir iğnelenme hissetmek.
3. Düşün ve Yaz
-
• İlk seçimde Alp'in gücünü sır olarak saklamasını mı istedin, yoksa koridora çıkıp “Ben bir kahramanım!” diye bağırmasını mı? Neden o yolu seçtin?
-
• Sen de hiç kazağını çıkarırken ya da bir şeye dokunurken çıtırtı duydun ya da hafifçe çarpıldın mı? O an ne olduğunu düşündün?
-
• Alp aklına gelen fikri hemen bir balonla deniyor. Senin merak ettiğin bir şey var mı, onu nasıl denerdin?
-
• Alp kendine bir kahraman adı veriyor. Sen bir süper kahraman olsaydın adın ne olurdu, gücünü ne için kullanırdın?
Etkinlik
Şişirilmiş bir balonu saçınıza ya da polar veya yünlü bir kazağa sürtün; sonra duvara, küçük kâğıt parçalarına ve musluktan ince akan suya yaklaştırıp her seferinde ne olduğunu çizin. Balonu bir yetişkin şişirsin, patlarsa parçalarını hemen toplayın; küçük çocuklar balon parçalarıyla boğulabilir.
Bu hikâyede çocuklar, polar kazağından çıtırtı çıkan Alp'le birlikte statik elektriği oyun içinde keşfediyor: saça sürtülen balonun duvara yapışmasını izliyor, halıda ayak sürtmenin kazağı nasıl çıtırdattığını görüyor. Kendini “Kaptan Kıvılcım” ilan edip gücünü televizyonda denemeye hazırlanan Alp'in coşkusu hikâyeye mizah katıyor. Seçimler, Alp'in gücünü nasıl sınayacağını belirliyor.
Kazanımlar
- Bir balonu saça ya da kazağa sürtünce saçların havaya kalkabildiğini ve balonun duvara yapışabildiğini öğrenir.
- Sürtünmenin elektrik yükü oluşturduğunu, daha çok sürtünmenin daha çok çıtırtıya yol açabildiğini fark eder.
- Merak ettiği bir şeyi küçük bir denemeyle sınamayı ve sonucu dikkatle gözlemlemeyi öğrenir.
- Statik elektriğin sihir değil, günlük hayatta sık karşılaşılan bir doğa olayı olduğunu fark eder.
Ders alanları: Fen Bilimleri, Hayat Bilgisi. Değerler: Merak, Aile.
Cevap Anahtarı
- 1. Parmağı elektrik saçınca içinde gizli bir güç olduğuna inanan Alp'in kendine taktığı addır.
- 2. Kırmızı bir balonu saçlarına ve mavi polar kazağına sürter.
- 3. Odasının duvarına yapıştırır; balon yere düşmeden orada asılı kalır.
- 4. Mavi polar kazağını giyip parmağını kazağın koluna sürttüğü an duyar.
- 5. Balon duvara yapışınca bu inanılmaz sırrı dünyadan daha fazla saklayamayacağını düşünür.
- 6. Saçları havaya kalkar; aynaya baktığında dimdik olduklarını görür.
Kelime eşleştirme: 1-b, 2-c, 3-d, 4-e, 5-f, 6-a
Bilgi Köşesi
- Balonu saça sürtünce saçlar neden havaya kalkar?
- Sürtünme sırasında saç ile balon arasında elektron geçer ve saç telleri aynı tür elektrik yüküyle yüklenir. Aynı tür yükler birbirini ittiği için teller birbirinden uzaklaşır ve saçlar havaya kalkar. (Kaynak: Vikipedi)
- Saça sürtülen balon duvara neden yapışır?
- Balon saça sürtülünce saçtan elektron alıp eksi yüklenir. Duvar yüksüzdür ama balon yaklaşınca duvardaki yükler yer değiştirir; duvarın balona bakan yüzündeki artı yükler eksi yüklü balonu çeker ve onu düşmeden duvarda tutar. (Kaynak: Vikipedi)
- Halıda yürüdükten sonra kapı koluna dokununca neden çarpılırız?
- Halıda ayak sürterek yürüyünce yerden vücuda elektron geçer ve vücutta fazladan yük birikir. Metal bir kapı koluna uzanınca bu fazla elektronlar elden metale atlar; parmak ucunda hissedilen küçük çarpılma bundan gelir. Yıldırım da aynı türden, çok daha büyük bir kıvılcımdır. (Kaynak: Science News Explores)
- Statik elektrik çarpmaları neden kışın daha sık olur?
- Nemli havada biriken yük havaya kolayca dağılır; kuru havada ise derinin üstünde kalır ve metal bir şeye dokununca boşalır. Kışın dışarıdaki soğuk hava evde ısıtılınca çok kurur: -16 °C'de yüzde 57 olan bağıl nem, 20 °C'ye ısıtılınca yüzde 7'ye iner. (Kaynak: McGill Üniversitesi Bilim ve Toplum Ofisi)
Sınıfta kullanım: hikâyeyi akıllı tahtada birlikte okuyun, seçim anlarında öğrencilerin oylamasıyla ilerleyin; farklı sonları görmek için ikinci okumada başka seçimler yapın.